Antilliaans Dagblad

Door Bastiaan van der Velden
Nederland heeft er na de staatkundige hervorming twee nieuwe regionale talen bij, het Engels en het Papiamentu. Als afgelopen najaar het CDA-Tweede Kamerlid Jan Schinkelshoek bij een debat over grondwetsherziening aandacht vraagt voor deze talen wordt hier in de Kamer nog enigszins lacherig over gedaan. Inmiddels zijn in meerdere Nederlandse wetten die na 10-10-10 voor de BES-eilanden in werking treden regels over deze talen opgenomen.
Tot nu toe zijn drie onderwerpen geregeld. De eed voor de Eilandsraad kan in het Papiaments of Engels worden afgelegd (art. 15 WolBES). Rechtspersonen, bijvoorbeeld stichtingen, kunnen de oprichtingsakte in de regionale taal opstellen.
Als derde is in de Rijkswet Gemeenschappelijk Hof van Justitie (art. 9) de rechtstaal geregeld. Het Hof en de Gerechten in Eerste Aanleg doen uitspraak in het Nederlands. De voertalen bij het Hof en de Gerechten in Eerste Aanleg worden echter het Nederlands, het Papiaments en het Engels.
Wat bedoeld wordt met een voertaal is niet duidelijk, het gebruik van het Papiamentu bij het Gerecht in Eerste Aanleg op Bonaire zal waarschijnlijk nog nader geregeld moeten worden.
In de op 19 april bij de Tweede Kamer ingediende Tweede Aanpassingswet voor de BES is een regeling opgenomen over het taalgebruik door de overheid, waaronder de Eilandsraden, de ambtenaren van het eiland, de rijksvertegenwoordiger en zijn ambtenaren en de rijksambtenaren die bijvoorbeeld werkzaam zijn bij het Regionaal Service Centrum. Behalve het Nederlands zal op Bonaire het gebruik van het Papiaments en op Sint Eustatius en Saba het gebruik van het Engels worden toegestaan.
Bij de regeling over het gebruik van het Papiaments en Engels in het bestuurlijk verkeer is aansluiting gezocht bij de Nederlandse Algemene Wet Bestuursrecht waarin het gebruik van het Fries door de overheid is geregeld.
Iedere burger heeft het recht om in de mondelinge en schriftelijke communicatie met de overheid het Papiaments of het Engels te gebruiken. Alleen als het gebruik van het Engels of Papiamentu de ‘communicatie onevenredig zal bemoeilijken’ dient overgegaan te worden naar het Nederlands.
Volgens de memorie van toelichting zal dit zich niet voordoen bij schriftelijke stukken, dan is er namelijk meestal wel tijd om een vertaling te maken. Alleen in het mondeling verkeer zou het kunnen voorkomen dat een rijksambtenaar de regionale taal niet beheerst.
De wet gaat er van uit dat de overheid in schriftelijke stukken het Nederlands gebruikt, maar voor het schriftelijk gebruik van het Papiaments en Engels kunnen de Eilandsraden een Eilandsverordening opstellen, een belangrijke opdracht dus aan de Eilandsraden om dit onderwerp zelf ter hand te nemen.
In de Eilandsraad mag gedebatteerd worden in het Papiaments, Engels of Nederlands. Genotuleerd wordt in de taal die gebruikt is door de spreker. Eilandsraadsverordeningen moeten in het Nederlands gesteld worden, maar mogen tevens in het Papiaments of Engels gepubliceerd worden.
Deze regeling is een stap vooruit die veel onduidelijkheid wegneemt die voorkomt in de Antilliaans Landsverordening op de Officiële Talen, een regeling die overigens geen wet op de BES-elanden zal zijn.
Er moet echter nog werk verzet worden. De positie van het Fries als regionale taal in Nederland is verworven na een lange maatschappelijke ontwikkeling, waarbij door de lokale overheid is geïnvesteerd in opleiding van ambtenaren in het gebruik van de taal, het maken van een juridisch woordenboek en het op lokaal niveau ontwikkelen van regelgeving en beleidsinstrumenten.
De provincie Friesland heeft zich opgeworpen als voortrekker in dit proces, hier liggen kansen voor de Eilandsraden. Voor het Papiamentu bieden de nieuwe regels op de BES-eilanden hopelijk inspiratie voor Aruba en Curaçao om daar te komen tot een stevige juridische inbedding van de taal.

Bastiaan van der Velden promoveerde in 2004 op taalwetgeving over de Friese taal in Nederland, doceerde van 2006 tot 2009 aan de UNA en is sinds oktober 2009 medewerker voor de CDA-fractie in de Tweede Kamer, waar hij meewerkt aan de staatskundige hervorming en de wetgeving over de BES-eilanden.